Niewielkie, klimatyczne, fascynujące- leżące zaledwie godzinę drogi od Madrytu, Toledo jest idealne na jednodniowy wypad. Wpisane na listę UNESCO Stare Miasto można zwiedzić w kilka godzin, a nagromadzenie zabytków jest tu bardzo duże na stosunkowo małym obszarze.
Przeszłość Toledo, szczególnie średniowieczna to mieszanie się wpływów różnych kultur i religii. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego tereny te dostały się pod panowanie Wizygotów, a Toledo stało się ważnym centrum religijnym i administracyjnym. Do dziś to arcybiskup Toledo sprawuje funkcję prymasa Hiszpanii, co świadczy o randze tego ośrodka, a we wczesnym średniowieczu odbyło się tu 18 synodów biskupich.
W VIII w. Toledo opanowali Maurowie czyli ludność muzułmańska zamieszkująca Półwysep Iberyjski. Toledo pozostawało wówczas w cieniu Kordoby i Sewilli, ale przeżywało jednocześnie swój złoty wiek. Rozwijał się handel i rzemiosło, kwitła sztuka i kultura. W XI w. po rozpadzie kalifatu kordobańskiego Toledo stało się stolicą powstałego na jego gruzach państwa, które przetrwało do 1085 r. Rekonkwista prowadzona przez Alfonsa VI doprowadziła do odbicia Toledo z rak Maurów i utworzenia Kastylii, której stolicą zostało.
Okres panowania mauretańskiego był dla Toledo czasem pokoju, bogacenia się i rozkwitu. Obok siebie mieszkali tu wówczas chrześcijanie, Żydzi i muzułmanie. Ludność żydowska pozostała w mieście po zwycięstwie nad Maurami i żyła w nim do 1492 r. Koniec XV w. przyniósł, jak w całej Hiszpanii akcję wygnania żydowskich mieszkańców, którzy musieli uciekać poza półwysep i szukać nowych miejsc do życia. W ten sposób zakończyła się wielokulturowa historia Toledo. Po przeniesieniu w 1561 r. stolicy do Madrytu utraciło swoje znaczenie gospodarcze i administracyjne i nigdy nie powróciło już do świetności. Zachowało za to swój niepowtarzalny charakter, a Stare Miasto jedynie w nikłym stopniu uległo przekształceniu. Dzięki temu możemy do dziś cieszyć się jego urokiem.
Stare Miasto znajduje się na wzniesieniu w zakolu rzeki Tag. Prowadzą do niego mosty i bramy w murach obronnych. Szczególnie godny uwagi jest dawny rzymski most z III w. Puente de Alcántara. Za murami rozciąga się labirynt wąskich uliczek, którymi dojść można do największych atrakcji miasta. Warto najpierw zajrzeć do informacji turystycznej i zaopatrzyć się w mapy z narysowanymi głównymi trasami spacerowymi. Oczywiście nie trzeba się ich kurczowo trzymać, ale dzięki nim nie pominie się żadnego z najważniejszych zabytków.
W panoramie Toledo dominuje wysoka wieża i kopuła katedry Najświętszej Marii Panny. Gotycka budowla z XIII w. inspirowana katedrami francuskimi uznawana jest za jeden z najważniejszych tego typu zabytków w Hiszpanii. Ma 6 naw i ponad 120 m długości. Wstęp do wnętrza jest płatny i można je zwiedzić z audioguidem, ale wart jest swojej ceny. Ogrom katedry i przestrzeń w jej wnętrzu porażają. Ogromne filary, majaczące gdzieś w górze gotyckie sklepienie i ołtarz, który pnie się przez całą ścianę prezbiterium robią duże wrażenie. Setki rzeźbionych figur przedstawione w scenach z Pisma Świętego, skrzą się kolorami i złotem. Na ścianach odkryć zaś można freski i malowidła El Greco, Tycjana czy Goi. Przez gotyckie krużganki dojść można do wejścia na wieżę oraz szczyt fasady by spojrzeć na Toledo z góry.
W murach Starego Miasta znajduje się jeszcze kilka innych kościołów, do których warto zajrzeć. Niektóre z nich są na szlaku El Greco i znajdują się w nich dzieła mistrza. Największą kolekcję podziwiać można w Museo del Greco. Godny uwagi jest też klasztor San Juan de los Reyes, ufundowany przez parę królewską Izabelę Kastylijską i Ferdynanda jako mauzoleum monarchów Hiszpanii. Choć nie został ostatecznie wykorzystany w tym celu, to budowla i jej zdobienia są wyjątkowo piękne.
Od świątyń katolickich tylko kilka kroków dzieli dawną dzielnicę żydowską. Tu uliczki były węższe, domy niskie, a nad przejściami można było zobaczyć zamknięte mostki łączące poszczególne domy. W przeszłości było tu 8 synagog, do dziś przetrwały 2. W Synagodze El Trasito mieści się Muzeum Sefardyjskie pokazujące historię Żydów w Hiszpanii do czasów ich wypędzenia w XV w. Druga to synagoga Santa Maria Blanca. Jej wnętrze z mauretańskimi łukami jest eleganckie i harmonijne i bardziej przypomina meczet niż synagogę.
Do kulturowej mozaiki Toledo brakuje jeszcze meczetu. Znajduje się on na obrzeżach Starego Miasta i pochodzi z końca X w. Mezquita Cristo de la Luz, którego nazwa pochodzi od znalezionego po rekonkwiście krucyfiksu to niepozorna z zewnątrz budowla kryjąca harmonijne, pełne łuków wnętrze.
Toledo to nie tylko obiekty kultu religijnego. Plątanina brukowanych uliczek, stare kamieniczki, place, restauracje, kawiarnie i bary- warto powędrować nimi chłonąc klimat tego miejsca. Bez pośpiechu, szukając detali i wtapiając się w otoczenie. A przy okazji zajść do opisanych wyżej obiektów i poznać wielokulturową historię dawnej stolicy.
